Nikt nie lubi popełniać błędów, a już szczególnie publicznie. Nie inaczej dzieje się w szkole. Uczniowie nie lubią popełniać błędów w obecności rówieśników. Ta niechęć prowadzi do unikania porażki w nadziei na zachowanie poczucia tożsamości i skuteczności. Można powiedzieć, że jest to ich obrona przed złą opinią we własnej społeczności.
Strach przed popełnieniem błędu podważa pewność siebie uczniów, ale powoduje też niechęć do uczenia się. Konsekwencje szkolnych porażek mogą trwać całe życie. Można pracować z nimi, aby osłabić te konsekwencje unikania porażki. Jeśli uczniowie otwarcie akceptują błędy jako część procesu uczenia się i uznają także ich wartość, to stają się ekspertami od własnego uczenia się. Duża w tym rola nauczyciela.
Cztery sposoby, jak oswajać popełniane błędy:
1. Nauczyciel akceptujący błędy
Jeśli chcemy nauczyć uczniów tolerancji na błędy, musimy zacząć od swojego stosunku do błędów własnych i uczniów. Nauczyciel może pokazywać uczniom, że sam popełnia błędy i że błędy są nieuchronne, na przykład może głośno powiedzieć: „Powinienem to lepiej zapisać” lub „To nie zadziałało. Lepiej zacznę od nowa”.
Zmienić się musi również podejście do recenzowania prac uczniów, nauczyciel powinien odejść od szukania błędów na rzecz doceniania tego, co zostało dobrze zrobione. Szczególnie, gdy praca jest wykonywana, gdy uczeń się dopiero uczy.
Pożądane jest również pozwolenie uczniom na popełnienie i prowadzenie błędnego rozumowania, aby sami przekonali się, że trzeba coś zmienić. Nie trzeba natychmiast reagować na popełnione błędy.
2. Uwspólnianie błędu
Stosowanie układanki. Tekst jest podzielony na mniejsze fragmenty. Fragmenty są przydzielane uczniom i poszczególne osoby stają się ekspertami od danych części. Układanka stwarza okazję do zdobycia pewności siebie jako eksperta. W dalszej części polecenia uczniowie mogą wykonywać wspólnie eksperyment, układać materiał w sekwencje, odpowiadać na pytania do całego tekstu itd. Każdy z uczniów dysponuje określoną wiedzą. Podczas tego działania uczniowie wyrażają swoje opinie i optują za sposobem wykonania zadania. Efekt zależy od udziału wszystkich uczniów, za błędy odpowiadają wtedy wszyscy wspólnie.
3. Wspólne poprawianie tekstu
Uczniowie otrzymują tekst, poleceniem dla uczniów jest usunięcie z niego zbędnych szczegółów lub uczynienia go jaśniejszym. Podczas tej czynności uczniowie zapoznają się z tekstem i podchodzą do niego krytycznie. Mogą wykonywać polecenie w grupach, a potem porównać końcowy wynik. Na początku uczniowie odpowiadają na pytania: kto, co, kiedy, gdzie, dlaczego i jak. Korzystając odpowiedzi, mogą wyszczególnić najważniejsze informacje w tekście, co posłuży do zmniejszenia ilości treści lub do wykonania streszczenia zawierającego określoną liczbę słów.
Takie ćwiczenia pokazuje, że błędy mogą być zawsze obecne, uczniowie uczą się weryfikowania błędów i tolerancji na nie.
4. Modelowanie pracy nad tekstem
Przed zapoznaniem się z tekstem, nauczyciel może zadać uczniom pytania, które skupia ich na poszukiwaniu odpowiedzi w tekście. Mogą to być na przykład pytania:
- Co w tekście jest najważniejsze?
- Jaką główna myśl autor chciał przekazać?
- Czego nie ma tekście, a powinno być?
- Jakie pytanie chciałbyś zadać autorowi?
Takie pytania zwiększają uwagę uczniów poświęconą tekstowi, uczą krytycznego myślenia i zachęcają ich do wyrażania własnej opinii.
Notka o autorce: Danuta Sterna jest byłą nauczycielką matematyki i dyrektorką szkoły, ekspertką oceniania kształtującego. Współpracowała z Centrum Edukacji Obywatelskiej tworząc programy szkoleń i kursów. Jest autorką książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach, prowadzi też swoją stronę: OK nauczanie. Inspiracja artykułem Carl Slater z Edutopia.org.
