Rozwijamy umiejętność krytycznego myślenia – Cogito21

fot. Fotolia.com

Narzędzia
Typografia

We współczesnym świecie uczniowie otoczeni są ogromną ilością informacji. Wiele z nich jest fałszywych, część z nich jest niebezpieczna. Dlatego tak ważne jest krytyczne podejście do treści dostępnych w Internecie, w tym odpowiedzialne korzystania z portali społecznościowych. Stąd pomysł na Kluby Cogito21 – których zadaniem jest rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia.

Myślenie krytyczne jest specyficzną formą aktywności intelektualnej. Jego wyróżnikiem jest nastawienie badawcze. Podporządkowane jest dążeniu do odkrycia prawdy, co odróżnia je chociażby od myślenia magicznego, ideologicznego (uzależnionego od jednej idei) czy perswazyjnego (nastawionego na przekonanie kogoś do przyjęcia naszego punktu widzenia lub skłonienia go do działania zgodnego z naszym interesem).

Myślenie krytyczne to myślenie racjonalne, analityczne, ceniące logiczne wnioskowanie, szukające rzeczywistych (a nie wyimaginowanych) reguł i powiązań, próbujące odtworzyć fakty a następnie, na ich podstawie, budować interpretacje i teorie, z zachowaniem twardych reguł badawczych (sformułowanie problemu, postawienie hipotezy, opracowanie procedury weryfikacyjnej, testowanie, wyciągnięcie wniosków, potwierdzenie lub odrzucenie hipotezy itd.). To umiejętność wprowadzania związków między faktami, interpretowania ich i budowania z nich większych całości.

Bardzo ważnym elementem myślenia krytycznego jest zdolność do rozpatrywania rzeczy i zjawisk z wielu różnych punktów widzenia. Osoby myślące krytycznie są świadome własnych ograniczeń – są skłonne do autorefleksji. Unikają, a przynajmniej starają się unikać, uprzedzeń. Mają zdolność do wielokontekstowego widzenia świata, jako różnorodnego, z mnóstwem odcieni.

Analizowanie różnych perspektyw umożliwia zrozumienie, jak wiele jest sposobów opisywania świata. I że każdy z nich jest na swój sposób uzasadniony. Ale też to, że te odmienne ujęcia nie przeczą temu, że rzeczywistość ma jednak określoną formę. Istnieją pewne niepodważalne fakty. W końcu góra ma jeden kształt niezależnie od tego, że z perspektywy każdego obserwatora wygląda nieco inaczej. I że można go odtworzyć, choć wymaga to sporego wysiłku.

Konieczność uczenia krytycznego myślenia jest konsekwencją ekspansji fałszywych czy uproszczonych interpretacji świata. Jesteśmy zalewani falami opinii, wyobrażeń, przekonań. Wśród nich jest wiele tzw. fake newsów. Żyjemy w czasach informacyjnego chaosu. Dziewiętnastowieczna szkoła zmagała się z niedostatkiem danych, szkoła XXI wieku staje się bezradna wobec ich nadmiaru. Upadły wielkie opowieści, które zbierały je w całość i dawały odbiorcom pewną przetworzoną opowieść o świecie. Dzisiaj musimy sami wybierać.

Tymczasem współczesna szkoła w bardzo niewielkim stopniu przygotowuje młodych do krytycznej analizy rzeczywistości. Nauczyciele poddani presji ze strony dyrekcji i rodziców pędzą z realizacją programu. Liczą się punkty, wyniki, oceny, rankingi. Brakuje czasu na dogłębne analizy tekstów, na dyskusje, debaty, polemiki. Co więcej, dominujący sposób nauczania powoduje, że szkoła jest przeciwskuteczna także w procesie przekazywania informacji (niezbędnych w procesie krytycznej analizy świata). Młodzi ludzie świeżo po maturze niewiele z niej pamiętają. Uczyli się, by zdać. Jeśli chcemy by uczniowie wynosili z lekcji sensowną wiedzę, którą będą umieli wykorzystać - musimy zmienić podejście do edukacji.

Jeśli nauczyciel będzie systematycznie zwracać uwagę uczniów, na to jak wiele fałszerstw ich otacza, jeśli będzie pokazywał ich przykłady, jeśli nauczy ich krytycznej postawy wobec informacji w Internecie to wykona kolosalną pracę, której nie zastąpią nowoczesne programy. Jednak jeszcze więcej uzyska wtedy, gdy postawi na aktywność uczniów, jeśli będzie pracował metodą projektu (która ma charakter stricte naukowy, od problemu do rozwiązania za pomocą określonych procedur) czy metodą eksperymentu (ale nie pokazu!, tylko realnego zaangażowania uczniów w prowadzenie badań). Ponieważ największym wyzwaniem jest dzisiaj radzenie sobie z ogromną ilością treści w Internecie uczniowie winni ćwiczyć kompetencje krytycznego myślenia właśnie w oparciu o zasoby internetowe.

Nie ulega jednak wątpliwości, że nauczyciele potrzebują w tym zakresie wsparcia. Z myślą o tym przygotowaliśmy (jako zespół NAVIGO – Centrum Innowacyjnej Edukacji) specjalny program dydaktyczny stawiający na kompetencje rozwijające krytyczne myślenie – Cogito21.

Warunkiem udziału w programie jest założenia w szkole Klubu Cogito 21, prowadzonego na zasadzie koła zainteresowań. W ramach klubu uczniowie będą wykonywać różne zadania - zarówno dostarczone przez organizatorów programu, jak i opracowane samodzielnie przez nauczyciela, będącego opiekunem klubu. Przy rejestracji Klubu, nauczyciel otrzyma pakiet materiałów merytorycznych oraz wsparcie w postaci konsultacji z ekspertami.

Podsumowaniem pracy w ramach klubu jest dwuetapowy konkurs, sprawdzającego zdolności krytycznego myślenia wśród uczniów. Obejmie m.in. przeprowadzenie kampanii informacyjnej w szkole, budującej wśród innych uczniów świadomość tego, że nie wszystkie informacje w Internecie są prawdziwe, a także ocenę przez uczniów wiarygodności różnych tekstów z Internetu (z możliwością wykorzystania przyniesionych ze sobą materiałów, książek, komputerów, tabletów, smartfonów itd). Po ocenie wiarygodności tekstu, drugim etapem zadania było przygotowanie krótkiego, dwuminutowego filmu prezentującego wnioski oraz drogę dojścia do nich. Uczestnicy konkursu Cogito 21 zostaną zatem postawieni przed problemem badawczym. Musieli zaplanować jego rozwiązanie, podzielić role w zespole, przeprowadzić analizę a następnie – zaprezentować efekty. Przygotowane filmy były następnie przedmiotem analizy jury, które oceniało, na ile uczniowie potrafili krytycznie podejść do otrzymanego tekstu i jak wyglądał proces weryfikacji zawartych w nim informacji.

Wykonanie zadania będzie wymagało wielu umiejętności:

  • współpracy w grupie (umiejętność rozdzielenia zadań, oszacowania zasobów członków zespołu i ich wykorzystania),
  • sprawnego komunikowania się,
  • planowania i zarządzania czasem,
  • kreatywności (twórczego i praktycznego działania przy wykorzystaniu takich narzędzi jakie uczniowie mieli przy sobie),
  • korzystania ze źródeł internetowych (umiejętność eksploracji świata danych, znajomość portali, zasad funkcjonowania sieci, jej zasobów),
  • krytycznej analizy informacji,
  • stosowania procedur badawczych (budowania hipotez i ich sprawdzania),
  • jasnego i komunikatywnego przedstawienia efektów badań,
  • obsługi narzędzi cyfrowych (wykorzystania aplikacji i programów),
  • występów przed kamerą.

To umiejętności niezwykle przydatne w radzeniu sobie z ekspansją fałszywych informacji w Sieci. Dlatego serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych do uczestnictwa w Klubach Cogito 21.

Szczegółowe informacje o projekcie Cogito 21 można znaleźć w linku poniżej: http://navigo.org.pl/szczegoly-o-cogito/.

Partnerem medialnym programu Cogito21 został Edunews.pl.

***

Cogito21 jest projektem samofinansującym się. Nie pozyskano na niego środków z funduszy publicznych. Koszt udziału w programie wiąże się z jednorazową opłatą 390 zł - jest to koszt opracowania pakietu materiałów szkoleniowych dla nauczycieli, które otrzyma uczestnicząca w programie szkoła. W skład pakietu wchodzi podręcznik metodyczny na temat tego, jak uczyć krytycznego myślenia, przykładowe zadania oraz 5 gotowych scenariuszy lekcji, do wykorzystania np. w ramach godziny wychowawczej.

 

(Źródło: NAVIGO – Centrum Innowacyjnej Edukacji)

 

Jesteśmy na facebooku

fb

Ostatnie komentarze

E-booki dla nauczycieli

Polecamy dwa e-booki dydaktyczne z serii Think!
Metoda Webquest - poradnik dla nauczycieli
Technologie są dla dzieci - e-poradnik dla nauczycieli wczesnoszkolnych z dziesiątkami podpowiedzi, jak używać technologii w klasie