Nauczyciele w obawie przed tym, że uczniowie nie usłyszeli polecenia często je powtarzają. Uczniowie przyzwyczajają się do tego, że nauczyciel powtarza nawet kilka razy polecenie i nie skupiają się, aby usłyszeć je za pierwszym razem. Nauczyciel jest w trudnej sytuacji, bo jeśli nawet poprosi uczniów o uwagę i ma poczucie, że uczniowie zrozumieli polecenie, to i tak odzywają się głosy: „Co musimy zrobić?”.
W tym wpisie kilka pomysłów na to, aby powtarzanie polecenia nie było konieczne.
Uczeń powtarza
Nauczyciel po wygłoszeniu polecenia prosi wybranego z uczniów, aby swoimi słowami powtórzył polecenie. Uczniowie nie wiedzą kogo nauczyciel poprosi, więc starają się uważać.
Można też poprosić uczniów, aby w parach powtórzyli sobie instrukcję.
Przygotowanie jasnego polecenia w formie instrukcji
Nauczyciel przygotowuje przejrzyste polecenie kierując się kilkoma zasadami:
- Przygotowuje wersję pisemną polecenia.
- Numeruje kroki i używa wypunktowań.
- Używa podtytułów, aby podzielić polecenie na części i ułatwić przeczytanie i zrozumienie go przez uczniów.
- Unika bałaganu wizualnego w poleceniu, np. używa odpowiedniego rozmiaru czcionki.
- Przez cały rok trzyma się ustalonej procedury podawania polecenia.
- Warto pytać uczniów, czy forma polecenia jest dla nich odpowiednia.
Przekazywanie na kilka sposobów
Może to być instrukcja podwójna: pisemna i ustna. Jeśli uczniowie używają komputerów, to może być polecenie zamieszczone w chmurze. Warto, żeby uczniowie mieli podane polecenie na różne sposoby i mieli dostęp do nich również po lekcji.
Określenie oczekiwań związanych z wykonaniem zadania
Nauczyciel umawia się z uczniami na komunikację przy pomocy symboli. Może to być np. tablica ze światłami:
- zielone – uczniowie mogą w czasie wykonywania polecenia swobodnie rozmawiać i poruszać się w wyznaczonych obszarach.
- żółte – podczas wykonywania zadania można się poruszać po uprzednim zgłoszeniu takiej potrzeby do nauczyciela.
- czerwone – uczniowie wykonują zadanie samodzielnie siedząc w ławce.
Światła można też używać jako komunikacji już w trakcie wykonywania zadania:
- Zielone – spokojna praca
- Żółte – zbliża się koniec czasu
- Czerwone – przerywamy pracę, aby posłuchać nauczyciela
Modelowanie przez uczniów
Polecenie przekazuje jeden z uczniów i pilnuje, czy wszyscy zrozumieli polecenie.
W młodszych klasach modelowanie może być rozszerzone o wykonanie zadania, np. polecenie dokładnego wymycia rąk, może być realizowane przez jednego z uczniów z komentarzem nauczyciela – „Popatrzmy na Janka, który stoi przy umywalce. Najpierw lekko odkręca kran. Czego będzie dalej potrzebować? Zgadza się, mydła!…”
Wyzwanie – tylko raz
Nauczyciel zapowiada, że powie polecenie tylko jeden raz i uczniowie będą musieli dalej sami sobie poradzić. Dzięki temu wzrasta odpowiedzialność uczniów za wykonanie zadnia.
Uczniowie mogą sobie wzajemnie pomagać, ale zasada jest taka, że nauczyciel nie interweniuje. Ta zasada znana jest jeszcze pod nazwą – „Zapytaj dwóch zanim zapytasz mnie”.
Notka o autorce: Danuta Sterna jest byłą nauczycielką matematyki i dyrektorką szkoły, ekspertką oceniania kształtującego. Współpracowała z Centrum Edukacji Obywatelskiej tworząc programy szkoleń i kursów. Jest autorką książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach, prowadzi też swoją stronę: OK nauczanie. Inspiracja artykułem Daniela Leonarda w Edutopia.org.
