Obserwacje koleżeńskie to jeden z najefektywniejszych sposobów doskonalenia pracy nauczyciela. Jednak na co dzień rzadko znajduje się czas na regularne obserwacje całych lekcji w nie swojej klasie. Ale jest na to sposób.
Obserwacje koleżeńskie polegają na krótkiej (np. 15 minut) wizycie na lekcji u innego nauczyciela. Są to nieformalne obserwacje, na które nauczyciele zapraszają innych nauczycieli. Daje to przestrzeń do obserwowania nowych podejść i wzajemnego korzystania z doświadczeń w nauczaniu. Pomysł opiera się na przeświadczeniu, że nauczyciele najlepiej uczą się od siebie wzajemnie. W ten sposób buduje się też kulturę współpracy i zaufania w społeczności szkolnej, co przekłada się na lepsze nauczanie.
Obserwacja koleżeńska powinna być dobrowolna i nieobciążona żadną dokumentacją. Można się umówić, że nie wymaga nawet zaproszenia. Krótki czas trwania wizyty powoduje, że łatwiej obserwację zorganizować.
Najlepiej, gdy nauczyciele wcześniej określą zakres obserwacji – co chcą obejrzeć i co chcą pokazać. Na przykład może to być rozpoczynanie lekcji, angażowanie uczniów od samego początku lekcji lub sprawdzanie rozumienia przez uczniów materiału w trakcie lekcji lub sposób pozyskiwania refleksji uczniów itp. O tematyce obserwacji powinni decydować nauczyciele biorący w niej udział, tak aby była ona zgodna z ich potrzebami.
Kilka wskazówek – dwie „bez” i trzy „z”:
Bez odkładania
Wizyty trzeba zaplanować i trzymać się planu. Bardzo łatwo jest odłożyć wizytę i potem trudno jest ponownie się umówić.
Z Informacją zwrotną dla obserwowanego
Informacja zwrotna jest konieczna może być podana poprzez wypełnienie:
- kartki z informacją zwrotną i oddanie jej obserwowanemu nauczycielowi. W komentarzu obserwowany docenia te elementy lekcji, które uznaje za korzystne i z których sam w przyszłości skorzysta,
- przekazana ustnie podczas krótkiego spotkania w cztery oczy,
- arkusza refleksji, w którym można zanotować konkretne zaobserwowane strategie, przykłady ich zastosowania oraz pytania uzupełniające,
- formularza w którym zawarte są wskazówki dla nauczyciela prowadzącego lekcje.
Bez papierów
Dokumenty i raporty przy tego typu obserwacji koleżeńskiej są zbędne. Wystarczy odnotowanie, że obserwacja się odbyła, to zachęca innych do podjęcia wysiłku umówienia się na swój spacer.
Z udziałem dyrektora
Dyrektor może również brać udział w obserwacjach koleżeńskich. Jeśli sam prowadzi lekcje to może zapraszać na obserwacje koleżeńskie innych nauczycieli. Może też zamiast wizytacji na lekcji nauczyciela, stosować obserwacje koleżeńskie. Najlepiej, gdy zapowie, co będzie obserwował i na jaką część lekcji przyjdzie z wizytą. Ogranicza to obserwację do ustalonego aspektu, wtedy informacja zwrotna dyrektora jest skoncentrowana tylko na tym aspekcie. Dzięki skróconemu czasowi poświęconemu na obserwacje, dyrektor ma szansę odwiedzić więcej nauczycieli. Z kolei możliwość rewizyty buduje partnerstwo w nauczaniu.
Z planem i z omówieniem
Wskazane jest, aby wnioski z obserwacji były upowszechniane. Można podczas spotkania rady pedagogicznej poświęcić czas na dobre praktyki, które zostały zaobserwowane podczas obserwacji i które warte są naśladowania. Osoby obserwujące lekcje mogą dokończyć zdanie: Dzięki obserwacji nauczyłem/am się, że….
Ten sposób obserwacji lekcji ma wiele zalet:
- Zajmuje mało czasu.
- Nie wymaga dokumentacji.
- Umożliwia uczenie się wzajemnie od siebie.
- Daje szanse na upowszechnienie dobrych praktyk nauczycielskich.
- Jest sposobem na efektywne doskonalenie.
Notka o autorce: Danuta Sterna jest byłą nauczycielką matematyki i dyrektorką szkoły, ekspertką oceniania kształtującego. Współpracowała z Centrum Edukacji Obywatelskiej tworząc programy szkoleń i kursów. Jest autorką książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach, prowadzi też swoją stronę: OK nauczanie.
