Narzucenie strategii stopniowego osiągania biegłości (mastery learning) w nowej podstawie programowej na 2026 rok to jeden z najbardziej kontrowersyjnych i ryzykownych pod względem wdrożeniowym elementów reformy. Choć od strony teoretycznej i pedagogicznej jest to koncepcja ciekawa, jej zderzenie z systemowymi realiami polskiej szkoły publicznej budzi głębokie obawy o paraliż procesu nauczania.
Szkoła ma uczyć do skutku?
Zgodnie z nowymi przepisami, rozwijanie kompetencji językowych i matematycznych musi bezwzględnie opierać się na strategii stopniowego osiągania biegłości (mastery learning). Dokument nakazuje pełną indywidualizację nauczania, wymuszając dostosowanie tempa i metod pracy do potrzeb konkretnego ucznia oraz ciągłe monitorowanie jego postępów. Największym wyzwaniem jest zapis, który wprost warunkuje przejście do trudniejszych zagadnień: nauczyciel może wprowadzić nowy materiał dopiero wtedy, gdy ma pewność, że uczeń w wystarczającym stopniu opanował umiejętności prostsze.
Minimalnym progiem dla każdego dziecka jest tzw. "poziom wstępny". Jeśli uczeń go nie osiągnął, nauczyciel ma obowiązek zapewnić mu dodatkowe wsparcie aż do skutku, podczas gdy uczniowie szybciej przyswajający wiedzę mają w tym samym czasie otrzymywać zadania pogłębiające i bardziej złożone.
Brak wsparcia systemowego i fikcja finansowa
Skuteczne wdrożenie strategii mastery learning w systemach zagranicznych opiera się na małych grupach ćwiczeniowych, obecności asystentów nauczyciela w klasie oraz zindywidualizowanych narzędziach cyfrowych wspierających ucznia. Tymczasem polska reforma zakłada zrealizowanie tego celu bez żadnego wsparcia finansowego czy kadrowego. Jak jednoznacznie oświadcza Ministerstwo Edukacji Narodowej w dołączonej Ocenie Skutków Regulacji (OSR): Wejście w życie rozporządzenia nie spowoduje dodatkowych skutków finansowych dla sektora finansów publicznych, w tym dla budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego.
To oznacza, że system nie gwarantuje ani złotówki na zatrudnienie dodatkowych asystentów, zmniejszenie liczebności klas do poziomu seminaryjnego czy zapłacenie za dodatkowe zajęcia wyrównawcze. Należy zaznaczyć, że wniosek ten wynika z analizy dokumentów finansowych OSR, w których brakuje ujęcia kosztów niezbędnych do zreformowania warunków pracy.
Zderzenie z 30-osobową klasą – ryzyko paraliżu rozkładu materiału
Wprowadzenie tak radykalnego wymogu indywidualizacji w standardowej, liczącej ok. 30 osób klasie polskiej szkoły publicznej stanowi logistyczny koszmar. Dzieci pracują w drastycznie różnym tempie, a ich możliwości percepcyjne i skupienie są skrajnie odmienne.
Wymóg, by jeden nauczyciel w trakcie 45-minutowej lekcji nie przechodził do kolejnego etapu, dopóki uczniowie z trudnościami nie opanują poziomu wstępnego, rodzi następujące zagrożenia:
- Koniec tradycyjnych rozkładów materiału - nauczyciel nie jest w stanie przewidzieć i zaplanować, ile jednostek lekcyjnych zajmie mu realizacja danego działu (np. ułamków z matematyki). Liniowy, z góry zaplanowany harmonogram prac staje się fikcją, ponieważ tempo dyktują najsłabsi uczniowie w danej klasie.
- Przeciążenie nauczyciela - zrzucenie obowiązku jednoczesnego moderowania pracy uczniów wybitnie zdolnych (wymagających wyzwań) oraz intensywnej pomocy uczniom z trudnościami bez obecności asystenta czy drugiego pedagoga fizycznie przekracza możliwości czasowe jednego człowieka na jednej lekcji.
- Ryzyko niewykonania programu - jeśli znaczna część klasy pozostanie na poziomie wstępnym, nauczyciel nie będzie miał prawa przejść do kolejnych, trudniejszych zagadnień z podstawy. To może doprowadzić do paraliżu, opóźnień i ostatecznie – drastycznych braków w realizacji całego materiału przed egzaminami na koniec ósmej klasy.
Uważam, że nałożenie na nauczycieli koncepcji mastery learning z pominięciem dostosowania struktury zatrudnienia (brak asystentów) i przy budżecie wynoszącym 0 PLN, stawia kadrę pedagogiczną przed zadaniem w praktyce niewykonalnym. Zamiast zrewolucjonizować poziom wiedzy, brak spójnego zaplecza systemowego może jedynie doprowadzić do jeszcze większej frustracji zmęczonych nauczycieli i pogłębienia chaosu organizacyjnego w szkołach.
Notka o autorze: Roman Lorens jest wykładowcą (doktorem w dziedzinie nauk społecznych w dyscyplinie pedagogika), ekspertem w dziedzinie prawa oświatowego, publicystą edukacyjnym, konsultantem ds. organizacji i zarządzania oświatą.
