Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich, który wypada w dniu dzisiejszym, jest okazją do poruszenia ważnych zagadnień z zakresu edukacji prawnej i medialnej: własności intelektualnej w Internecie. Chociaż powszechnie narzekamy na piractwo w sieci i kopiowanie (słynne Ctrl+C, Ctrl+V), nie zawsze faktycznie dokonujemy naruszenia praw własności.
Korzystając na codzień z Internetu, a zwłaszcza ściągając z sieci pliki i opracowania, rzadko kiedy zastanawiamy się nad prawami autorskimi. Tematyce ochrony praw własności intelektualnej - jako bardzo ważnej części szeroko rozumianej edukacji medialnej - poświęciliśmy sesję na konferencji "Własność w epoce Internetu i globalizacji" zorganizowanej przez Fundację Teraz Edukacja w grudniu 2008 roku. Prezentujemy dziś po raz pierwszy filmowy zapis dyskusji, w której wzięli udział: dr Sebastian Skolik (Wikimedia Polska), dr Sebastian Kawczyński (Plagiat.pl) i dr Alek Tarkowski (Creative Commons Polska), eksperci, którzy praktycznie na co dzień mają do czynienia z zagadnieniami praw autorskich.
Praktycznie wszystko co robimy w sieci Internetu i co pozostawia po nad widoczny ślad na ekranie - wpis w blogu, komentarz, własny utwór, itp. - stawia nas w roli współtwórców zasobów internetowych. Skoro tak, to dobrze byłoby pogłębić wiedzę na temat praw twórców i uprawnień użytkowników, a także zwrócić uwagę na to, do czego ma służyć nasz wkład intelektualny w sieci. Czy chcemy go upublicznić, ale jednocześnie i chronić przy pomocy dostępnych mechanizmów prawnych, czy też zależy nam na upublicznieniu i jak najszerszej dystrybucji opublikowanego materiału. Ta decyzja ma konsekwencje - jeżeli nie zdecydujemy się np. na wykorzystanie wolnych licencji lub w inny sposób nie poinformujemy, że nasz utwór można wykorzystywać na różne sposoby, będzie on podlegał pełnej ochronie wynikającej z prawa autorskiego.
Eksperci zauważają, że za rozwojem technologicznym, w tym i ekspansją Internetu, nie poszły odpowiednie zmiany w systemach prawnych. Część problemów rozwiązują tzw. wolne licencje (Creative Commons), ale wiele kwestii pozostaje nieuregulowanych, bądź sposób regulacji nie przystaje do tak dynamicznej rzeczywistości, jaką jest Internet.
Najpoważniejszym problemem w sieci nie jest dziś nielegalne kopiowanie utworów - najbardziej masowym zjawiskiem jest nieautoryzowane korzystanie z utworów, m.in. poprzez sieci P2P (peer-to-peer). Jeżeli pojawia się jakikolwiek popularny utwór mający wartość dla większej grupy ludzi (film, piosenka, itp.) prawie zawsze będzie on dostępny nieodpłatnie dzięki zaangażowaniu tysięcy internautów.
Prawa autorskie mają kolosalne znaczenie dla systemu edukacji. Okazuje się coraz częściej, że w przypadku zjawiska kopiowania utworów i opracowań, system edukacji nie jest w stanie sprawdzić, czy wymagania stawiane uczniom/studentom zostały spełnione. Dobitnym przykładem są tu przypadki plagiatu prac magisterskich.
Więcej na temat ochrony prawa własności w sieci - zobacz: Własność w epoce Internetu i globalizacji (2).
(Notka o autorze: Marcin Polak jest twórcą i redaktorem naczelnym Edunews.pl, zajmuje się edukacją i komunikacją społeczną, realizując projekty społeczne i komercyjne o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym)
