Szkoła to przede wszystkim przestrzeń wszechstronnego rozwoju, zdobywania wiedzy, odkrywania pierwszych pasji i budowania relacji rówieśniczych. Edukacja ma jednak także drugie, znacznie bardziej dyskretne oblicze. Szkoła jest bowiem miejscem, do którego dzieci przychodzą nie tylko z plecakami pełnymi książek, ale i z niewidzialnym bagażem trudnych emocji. Utrata kogoś bliskiego, rozwód rodziców, rozłąka, nagła przeprowadzka, śmierć ukochanego pupila czy traumy wywołane wojną i katastrofami naturalnymi to rzeczywistość, z którą uczniowie na całym świecie mierzą się każdego dnia. W takich chwilach przed placówką edukacyjną staje wyzwanie znacznie poważniejsze niż realizacja programu nauczania - próba wrażliwości, uważności i gotowości do niesienia realnej pomocy.
To właśnie z tej potrzeby narodziła się inicjatywa EMPACT, czyli Empathetic Classrooms: Equipping Teachers to Support Grieving Students. Ten międzynarodowy program, finansowany w ramach europejskiego funduszu Erasmus+, odpowiada na wyraźny deficyt w systemie oświaty. Choć temat zdrowia psychicznego dzieci pojawia się w przestrzeni publicznej coraz częściej, nauczyciele w całej Europie nieustannie mierzą się z brakiem systemowych narzędzi. Jako osoby znajdujące się na pierwszej linii kontaktu z dzieckiem, edukatorzy bywają bezradni w konfrontacji z młodzieńczym cierpieniem, obawiając się, że niewłaściwy gest czy słowo mogą pogłębić traumę ucznia.
Sytuację tę dodatkowo zaostrzył splot kryzysów społecznych z ostatnich lat. Doświadczenia pandemii, niszczycielskie trzęsienie ziemi w Turcji i Syrii, konflikt zbrojny w Ukrainie oraz towarzyszące mu fale migracyjne sprawiły, że problem żałoby i straty przestał być sporadycznym zjawiskiem. Zaczęło to dotyczyć niemal każdej szkolnej społeczności na naszym kontynencie. Celem EMPACT jest przełamanie milczenia wokół dziecięcej żałoby i zmiana deklaratywnej empatii w konkretny warsztat pracy pedagogicznej.
Dla polskiego środowiska oświatowego ogromnym wyróżnieniem jest fakt, że wyłącznym reprezentantem naszego kraju w tym międzynarodowym gronie została Pierwsza Społeczna Szkoła Podstawowa im. Dzieci Zjednoczonej Europy w Gdyni. Gdyńska „Społeczna Jedynka” wnosi do przedsięwzięcia cenny głos praktyków, którzy na co dzień tworzą bezpieczne środowisko rozwoju dla swoich wychowanków. Dzięki zaangażowaniu gdyńskiej placówki powstające rozwiązania nie pozostaną jedynie teoretyczną koncepcją, lecz zostaną zweryfikowane w codziennych warunkach szkolnych i dostosowane do specyfiki polskich realiów oświatowych.
Filozofia EMPACT opiera się na elastycznym i wszechstronnym rozumieniu pojęcia straty. Projekt nie ogranicza się wyłącznie do tradycyjnie pojmowanej żałoby, ale obejmuje nią każde zdarzenie, które zburzyło dotychczasowe poczucie bezpieczeństwa dziecka. By wypracować skuteczne metody reakcji, uczestnicy projektu łączą dorobek naukowy z innowacjami cyfrowymi oraz podejmowanymi działaniami bezpośrednio w środowisku klasowym. Punktem wyjścia stały się pogłębione wywiady przeprowadzone z ponad trzydziestoma edukatorami i ekspertami z sześciu państw, w tym z Polski. Zebrane wnioski posłużyły za podwaliny do prac warsztatowych w Irlandii, gdzie zainicjowano opracowanie kompleksowego przewodnika dla kadry trenerskiej.
Fundamentem projektu jest wyposażenie nauczycieli w rzetelną wiedzę na temat mechanizmów dziecięcej traumy, doskonalenie kompetencji z zakresu aktywnego słuchania i nauka dostrajania się do potrzeb ucznia bez oceniania. Ucząc się otwarcie stawiać czoła trudnym wyzwaniom emocjonalnym, pedagodzy dowiadują się, jak tworzyć w klasie środowisko wspierające odbudowę odporności psychicznej wychowanków.
Wszystkie owoce tych prac będą bezpłatnie udostępniane edukatorom w całej Europie w sześciu wersjach językowych. Do 2028 roku w ramach projektu powstaną m.in. praktyczny poradnik pedagogiczny, interaktywna platforma e-learningowa, biblioteka zawierająca ponad dwadzieścia materiałów wideo z udziałem ekspertów oraz dedykowana aplikacja na urządzenia mobilne.
Siłą przedsięwzięcia EMPACT jest również jego różnorodne, międzynarodowe partnerstwo. Szkoła z Gdyni współpracuje przy tym zadaniu z holenderskim liderem Stichting Avrasya z Hagi, duńskim gimnazjum technicznym w Hillerød, instytucją oświatową Cork Education and Training Board z Irlandii, uczelnią i kuratorium z Ankary, a także z hiszpańskim podmiotem technologicznym Rising Pixel. Połączenie doświadczeń badaczy, nauczycieli-praktyków i specjalistów od nowych technologii tworzy synergię, która ma szansę wyznaczyć nowe standardy w europejskiej edukacji.
Obecność Pierwszej Społecznej Szkoły Podstawowej w Gdyni w projekcie EMPACT to jednoznaczny sygnał, że polscy pedagodzy potrafią kreować europejskie kierunki rozwoju w dziedzinie wrażliwości społecznej. Dzięki tej inicjatywie uczniowie zmagający się z najtrudniejszymi życiowymi doświadczeniami zyskują pewność, że w swojej szkole znajdą mądre, wyrozumiałe i bezpieczne oparcie dokładnie wtedy, gdy będzie im ono najbardziej potrzebne.
Notka o autorce: Anna Jałoszewska jest nauczycielką języka angielskiego i koordynatorką projektów międzynarodowych w PSSP w Gdyni.
