Atrakcyjny początek roku szkolnego

Oto kilka sposobów, które mogą uatrakcyjnić początkowe zajęcia, zgrupowane w czterech obszarach: program nauczania, sposób oceniania, zasady klasowe, budowanie społeczności i poznanie się.

Program nauczania

Test przyszłościowy

Zamiast przedstawiania programu nauczania, można uczniom zrobić test przyszłościowy. Zadać im w nim kilka pytań związanych z programem i poprosić, aby przewidzieli odpowiedzi. Test może być zamieszczony w Moim zeszycie pomagającym się uczyć, aby można było do niego wracać w miarę poznawania tematów. Trzeba zapewnić uczniów, że nie chodzi o prawidłowe odpowiedzi, ale o przewidywania i że w czasie roku szkolnego będą mogli sprawdzić ich trafność.

Najlepiej, gdy pytania w teście mają postać pytań kluczowych, które zainteresują uczniów. Wymyślenie takich pytań nie jest proste, ale można to robić wspólnie z innymi nauczycielami i tworzyć taki zasób do wykorzystania w przyszłości. Taki sposób przedstawienia programu może zachęcić uczniów do jego poznawania.

Krzyżówka 

Uczniowie muszą rozwiązywać krzyżówki, aby przejść przez program nauczania. Każda grupa ma swoją krzyżówkę dotyczącą części programu. Rozwiązaniem krzyżówki jest hasło związane z danym tematem.

Dalej każda z grup otrzymuje krzyżówkę z innego tematu (pustą) i może sprawdzić, czy uzyskała to samo hasło, co poprzednia grupa.

Sposób oceniania

Zwykle nauczyciel przedstawia uczniom zasady oceniania, które będą obowiązywały w danym roku. To są ważne dla uczniów informacje, ale często trudno je wszystkie zapamiętać, gdy są wymieniane jedne po drugich. Jak pomóc uczniom w zapamiętaniu informacji o systemie oceniania?

Pytania uczniów

Nauczyciel prosi, aby uczniowie zadali wszystkie pytania dotyczące oceniania, zapisuje je na tablicy i po kolei na nie odpowiada. Ten sposób gwarantuje, ze nic nie zostanie pominięte.

Teleturniej 

Nauczyciel zadaje uczniom pytania związane z ocenianiem, na przykład:

• Jaki procent prawidłowych odpowiedzi na sprawdzianie „zalicza” go?
• Ile razy można poprawiać sprawdzian? itp. 

Ten kto udzieli prawidłowej odpowiedzi otrzymuje punkt. Taki teleturniej pobudza ciekawość uczniów i zwiększa ich zaangażowanie.

Udział uczniów

Nauczyciel przedstawia zapisy dotyczące oceniania zawarte w statucie szkoły. Prosi uczniów, aby w małych grupach przedstawili szczegółowy system oceniania z danego przedmiotu, uwzględniający zapisy statutu.

Plakat

Uczniowie mają za zadanie stworzyć grafikę przestawiającą system oceniania. Najlepsza grafika (po glosowaniu) jest zamieszczona na stałe w sali lekcyjnej.

Zasady klasowe

Zaangażowanie uczniów w tworzenie norm i zasad obowiązujących w klasie pomaga w budowaniu i ich akceptacji przez uczniów. Na temat sposobów tworzenia z uczniami norm klasowych pisałam w artykule Nic o nas bez nas.

Najważniejsze jest to, aby były tworzone wraz z uczniami, a nie im narzucane. Pisałam o tym we wpisie o efekcie IKEA.

Istotne jest weryfikowanie utworzonych zasad, aby uczniowie stale mieli przeświadczenie, że są one ich.

Nawet gdy uczniowie są poproszeni o proponowanie zasad, zazwyczaj powtarzają te, które obowiązywały w poprzednich latach. Warto, aby tym razem wygenerowali bardziej wartościowe pomysły.

Najgorsze scenariusze

Można zapytać uczniów: „Jakie są najgorsze możliwe sytuacje, jakie mogą zdarzyć się w naszej klasie? Zachęcanie uczniów do podawania absurdalnych przykładów i wychwytywania najważniejszych zagadnień. Dalej można zapytać uczniów, jak można ich uniknąć. Na przykład jeśli uczniowie wspomnieli o bójkach, to można ich zapytać „Jak możemy zapewnić poczucie bezpieczeństwa?”.

Ściana słów

Można poprosić uczniów, aby zapisali słowa i zwroty opisujące, jak chcą się czuć w szkole. Następnie można zapytać uczniów, co powodują, że się dobrze czują, do każdego hasła dopisywane są warunki. To nie tylko angażuje uczniów, ale także pomaga im zrozumieć cel i znaczenie, który kryje się za zasadami.

Empatia

Uczniowie nie zawsze do końca rozumieją doświadczenia innych. Można zapoznać uczniów z scenariuszami opisującymi odczucia innych (na przykład stres przed sprawdzianem) i zapytać, jak można takiej osobie pomóc.

Wzajemne poznanie się i budowanie społeczności klasy

Ważne jest dla atmosfery panującej w klasie, aby uczniowie się wzajemnie poznali. Najbardziej istotne jest to wtedy, gdy klasa jest nowa, ale nawet w „starej” klasie nie wszyscy się znają.

Dla budowania dobrych relacji konieczne jest poznanie się wzajemne.

O budowaniu więzi klasowej pisałam w artykule Budowanie więzi klasowej.

Przedmioty charakterystyczne

Każdy z uczniów wybiera pięć przedmiotów które go charakteryzują, robi im zdjęcia. Klasa oglądając zdjęcia (np. na slajdach) przyporządkowuje je do osoby.

Na koniec uczeń – właściciel przedmiotów wyjaśnia, dlaczego takie przedmioty wybrał. Jest to sposób na wzajemne poznanie się uczniów.

Lista muzyczna

Muzyka stanowi ważną część życia uczniów i często łączy się z ich kulturą i zainteresowaniami. Aby potwierdzić tę tożsamości, nauczyciel może poprosić uczniów o wybór od trzech do pięciu piosenek, które ich zdaniem reprezentują lub są z nimi związane. Uczniowie zapisują tytuły, dodając krótkie zdanie wyjaśniające. Następnie uczniowie dzielą się na dwa kręgi zwrócone do siebie twarzą w twarz (jeden w środku, drugi na zewnątrz) i dzielą się swoimi utworami muzycznymi z partnerem. Następnie uczniowie z jednego kręgu przesuwają się o jedno miejsce w lewo i ponownie dzielą się swoimi wyborami.

Można spisać najbardziej popularne utwory i je odtworzyć.

Profile zainteresowań

Przeprowadzenie ankiety dotyczącej zainteresowań uczniów, pytania w stylu: ulubiony film, muzyka, sport, hobby itp. Dalej można tworzyć grupy, które wybrały to samo lub grupować uczniów z różnymi zainteresowaniami.  Można też korzystając z wyników ankiet konstruować tak zadania, aby były one zgodne z zainteresowaniami uczniów.

Imiona

Uczniowie znacznie szybciej poznają wzajemnie swoje imiona. Sprawa raczej dotyczy nauczyciela, który uczy klasę po raz pierwszy. Jest sporo sposobów nauczenia się imion, można uczniów poprosić o pomoc. Warto również zapytać uczniów, jak chcieliby, aby się do nich zwracano i potem tak się zwracać.

Miejsce w ławkach

Jestem osobiście za losowaniem uczniów do ławek na czas jednego tygodnia. Jest to świetny sposób na poznanie się. Ten pomysł nie cieszy się poparciem uczniów, przynajmniej na początku. Dlatego warto im wyjaśnić – po co jest stosowany.

Wyzwania

Więź buduje się w realizacji zadań i wyzwań. Warto polecać uczniom pracę w parach i grupach. Mają wtedy okazje się poznać.

Listy powitalne

W niektórych szkołach wymagane są listy powitalne dla uczniów i ich rodziców. Taki list może powstać z inicjatywy uczniów. Można ich zapytać, co powinien zawierać. Może się zaczynać przedstawieniem się wychowawcy, dalej powinien być skrótowo przedstawiony program nauczania (lub link do niego), terminy zebrań, konsultacji i imprez szkolnych, zasady oceniania itp. Listy można ozdobić graficznie i przyjąć formę dostosowaną do rodzin. Dzięki tym listom uczniowie sami dowiadują się ważnych informacji.

Zamiast listu każdy uczeń może nagrać wideo, które uczniowie pokazują swoim opiekunom w domu.

***

Dobrze, aby uczniowie od samego początku zrozumieli, że uczestnictwo w zajęciach szkolnych opiera się na aktywnym uczestnictwie i że oczekuje się od nich zaangażowania w naukę i w budowanie społeczności szkolnej.

Dlatego warto zaplanować początek roku szkolnego, poświęcić pierwszym zajęciom trochę więcej czasu, co może przynieść korzyści w całym roku szkolnym.

Notka o autorce: Danuta Sterna jest byłą nauczycielką matematyki i dyrektorką szkoły, ekspertką merytoryczna w programie Szkoła Ucząca Się (SUS), prowadzonym przez CEO i PAFW. Autorka książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach, prowadzi też swoją stronę: www.oknauczanie.pl. Inspiracja artykułem Tylera Rablina w Edutopia.org.